Srpska leksikografija od Vuka do danas

Politika 08.08.2018 12:09
Srpska leksikografija od Vuka do danas


Među jubilejima srpske kulture, 2018. godina zauzima važno mesto.



 Ove godine navršava se dvestota godišnjica izlaska iz štampe prvog izdanja Srpskog rječnika (1818), dela u kojem je Vuk Karadžić sproveo revolucionarnu reformu srpskog jezika. Ovom reformom Vuk je postavio narodni jezik u osnovicu književnog jezika i time pokrenuo novu epohu u srpskoj književnosti.

Vuk Karadžić predstavlja najznačajniju ličnost srpske i jednu od najznačajnijih ličnosti evropske filologije 19. veka, a rad na rečniku čini jednu od težišnih tačaka njegovog razgranatog dela. Stoga na izložbi „Srpska leksikografija od Vuka do danas“, koja će se održati od 15. avgusta do 7. septembra u Galeriji nauke i tehnike SANU, deo posvećen nastanku Srpskog rječnika zauzima ne samo polazno već i naročito istaknuto mesto.

Za leksikografsko delo Vuka Karadžića u Galeriji nauke i tehnike odvojen je zaseban prostor, koji je među autorima izložbe već dobio naziv „Vukova soba“.

Posetiocima izložbe će biti predočeni njegovi rukopisi, knjige i lični predmeti koji su ga pratili na putu sticanja znanja o srpskom jeziku.

Na prvom mestu naći će se primerak Srpskog rječnika iz 1818. s njegovim rukopisnim dopunama. Poznato je da je, u svojoj biblioteci, Vuk čuvao više primeraka Rječnika štampanih na debljoj hartiji. Ove primerke Vuk je poveravao najbližim saradnicima da bi u njih beležili nove reči, ili ih je sam koristio za tu namenu. Primerak Rječnika iz 1818. pokazuje da je sâm Vuk o Rječniku razmišljao kao o nedovršenom delu, koje treba bogatiti novim rečima, značenjima i primerima.

Uz Srpski rječnik biće izložena i razna rukopisna građa: spiskovi reči, često sa pratećim značenjima, koji su nastajali na brojnim putovanjima po krajevima u kojima je Vuk crpao građu za svoje delo. Priroda Vukovih beležaka, njihova spoljna forma (većina ih je ispisana komadom grafita, brzopisom, u malenim sveščicama ili na ispresavijanoj hartiji), kao i njihov veliki broj u Vukovoj ostavštini govore o tome da Vuk skoro nigde nije putovao bez beležnice u džepu, a da je sagovornike često slušao sa olovkom u ruci, spreman da u brzini zabeleži ovu ili onu nepoznatu reč ili značenje.

U radu svakog leksikografa naročito je važan misaoni proces u kome se zanesenost leksičkim bogatstvom jezika pretvara u njegovo analitičko razmatranje. U tom procesu, svakoj reči određuje se mesto prema strogim principima rečničke obrade. O ovom procesu govore sačuvani Vukovi listići za Rječnik, koji predstavljaju poseban segment njegovog leksikografskog korpusa. Ovi listići ukazuju na način na koji je Vuk sistemski razmišljao o građi koju je prikupio, i o tome kako se od skupljača pojedinačnih reči transformisao u naučnog tumača sistemskih (semantičkih, gramatičkih, tvorbenih i dr.) pojava u leksikonu srpskog jezika.

Vukovo životno delo u leksikografiji na naročit način dočaravaju njegovi lični predmeti, krhki pratioci ovog čoveka ogromne volje na stalnim putovanjima uma i duha: naočari od žice, putna torba, pero i stalak, brkaljka za mešanje mastila, nezaobilazni fes (koji je Vuk, čuvajući svest o svom poreklu i unutar svog građanskog identiteta, nosio uz građansko odelo). Pažnju posetilaca izložbe će privući i mali drveni predmeti, nalik na igračke, koje je, po rečima jednog proučavaoca Vukovog dela, Vuk deljao kako bi ilustrovao Kopitaru pojmove čije je nazive trebalo prevesti na latinski i nemački jezik.

U vezi sa Vukovim ličnim predmetima i rukopisima koji će se naći na izložbi može se navesti i jedan interesantan podatak. To je činjenica da ova izložba donosi izuzetno veliki broj sačuvanih predmeta koji su pripadali Vuku. To ne čudi, budući da realizaciju izložbe pomažu najveći baštinici Vukovog duhovnog i materijalnog nasleđa u Srbiji: Arhiv SANU, Biblioteka SANU, Muzej Vuka i Dositeja u Beogradu.

Mesto Vuka Karadžića u istoriji naše leksikografije odavno je utvrđeno: on je jedan od ugaonih kamenova srpske rečničke kulture. 


Izvor



Dodaj komentar
  Anonimni komentar
Ime:
Lozinka:
  Zapamti me na ovom računaru

Naslov:
Pošalji mi svaki odgovor na moj komentar
Pošalji mi svaki novi komentar na ovaj članak